CBA zabezpiecza dokumenty ws. „Czystego powietrza”; postępowanie prowadzi Prokuratura Europejska
Centralne Biuro Antykorupcyjne prowadzi we wtorek czynności polegające na zabezpieczaniu dokumentacji związanej z programem „Czyste powietrze”, a postępowanie w tej sprawie pozostaje w gestii Prokuratury Europejskiej — wynika z informacji przekazanych przez Jacka Dobrzyńskiego. Obecność funkcjonariuszy m.in. w siedzibie resortu klimatu potwierdził jednocześnie rzecznik Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Marek Pogorzelski, odnosząc się do sprawy na platformie X, poinformował, że funkcjonariusze CBA pojawili się w MKiŚ oraz w funduszach ochrony środowiska i gospodarki wodnej, zwracając się o przekazanie dokumentów dotyczących programu „Czyste powietrze” za okres od 1 czerwca 2021 r. Rzecznik resortu wskazał, że Prokuratura Europejska prowadzi postępowanie w sprawie niedopełnienia obowiązków przez funkcjonariuszy publicznych w związku z przygotowaniem zasad działania i wdrażaniem kolejnych etapów programu „Czyste Powietrze”.
W ocenie przedstawionej przez rzecznika MKiŚ, istotne modyfikacje wprowadzone w 2022 roku — obejmujące prefinansowanie bez koniecznych zabezpieczeń — oraz zmiana z 2023 r., w ramach której zniesiono limity kosztów jednostkowych dla termomodernizacji, miały stać się źródłem późniejszych trudności po stronie beneficjentów oraz nieuczciwych praktyk części wykonawców. Pogorzelski przekazał, że konsekwencją tych zmian jest ok. 700 postępowań toczących się w całym kraju, prowadzonych przez prokuratury — w tym Prokuraturę Europejską — oraz Policję; część spraw wszczynano po zawiadomieniach NFOŚiGW i wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej.
Rzecznik przypomniał przy tym, że obecne kierownictwo Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW) podjęło pod koniec 2024 r. decyzję o wstrzymaniu programu w związku z wykrytymi nieprawidłowościami. Kolejna odsłona programu została uruchomiona po kilku miesiącach — z końcem marca 2025 r. Jak zaznaczył Pogorzelski, w nowej edycji przyjęto „zasady zwiększające bezpieczeństwo beneficjentów i zabezpieczające ich przed nadużyciami”. Dodał też, że ministerstwo, NFOŚiGW i wojewódzkie fundusze współpracują z prokuraturą i służbami, deklarując przekazanie wszystkich dokumentów oczekiwanych przez prowadzących czynności.
Jacek Dobrzyński, rzecznik prasowy ministra koordynatora służb specjalnych, podał z kolei na platformie X, że od wtorkowego poranka CBA zabezpiecza dokumenty dotyczące programu „Czyste Powietrze” obejmujące okres od 1 czerwca 2021 r. Wskazał, że działania są realizowane m.in. w kilku centralnych urzędach administracji publicznej w Warszawie oraz w jednostkach lokalnych, a w czynnościach biorą udział zarówno agenci CBA, jak i przedstawiciele Europejskiego Urzędu ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych.
Jak przypomniano, w październiku 2025 r. Prokuratura Europejska przejęła śledztwo dotyczące nadużyć przy realizacji programu „Czyste powietrze”, które wcześniej pozostawało pod nadzorem Prokuratora Okręgowego w Szczecinie. Zgodnie z wcześniejszymi informacjami postępowanie ma charakter ogólnopolski, a śledczy ustalili, że łączna wartość szkody sięga kilkudziesięciu milionów złotych. Do przestępstw miało dochodzić od 2022 r. do grudnia 2024 r.
W tamtym okresie rzeczniczka Prokuratury Okręgowej w Szczecinie informowała, że firma z woj. zachodniopomorskiego — występująca jako wykonawca — podpisywała umowy z beneficjentami programu obejmujące termomodernizację budynków mieszkalnych i wymianę źródeł ciepła. Na początku października 2025 r. prok. Julia Szozda, rzeczniczka prasowa Prokuratury Okręgowej w Szczecinie, wskazywała, że ustalony mechanizm działania sprawcy polegał przede wszystkim na wyłudzaniu środków pieniężnych na szkodę beneficjentów, m.in. poprzez wprowadzanie w błąd co do realnej możliwości wykonania inwestycji.
Program „Czyste powietrze” umożliwia właścicielom domów jednorodzinnych uzyskanie dotacji m.in. na wymianę starych pieców na bardziej ekologiczne źródła ogrzewania, w tym np. pompy ciepła, przy czym obecnie nie przysługuje wsparcie na zakup pieców gazowych. Dofinansowanie obejmuje również termomodernizację budynku. Od kwietnia ub.r. w programie obowiązkowe jest wykonanie audytu energetycznego przed rozpoczęciem inwestycji, a po jej zakończeniu — uzyskanie świadectwa charakterystyki energetycznej budynku, które pokazuje m.in. wpływ termomodernizacji na ograniczenie zużycia ciepła.
Do 16 marca br. prowadzone były konsultacje społeczne dotyczące kolejnych zmian w programie „Czyste powietrze”. Zgodnie z zapowiedzią mają one być wdrażane etapowo w 2026 r., przy czym część rozwiązań wymaga akceptacji Europejskiego Banku Inwestycyjnego (EBI), który nadzoruje Fundusz Modernizacyjny stanowiący źródło finansowania programu.
Od września 2018 roku w ramach programu złożono ponad 1 mln wniosków — w tej liczbie uwzględniono również te odrzucone lub wycofane na etapie oceny — na ponad 41 mld zł dofinansowania. Całość wskazuje na trwające działania służb i prokuratury związane z analizą dokumentacji programu oraz na kontynuację prac nad jego zmianami w kolejnych latach.